Betlejem

Bazylika Narodzenia Pańskiego

To miasto na terenie Autonomii Palestyńskiej.
Po II wojnie światowej, wg planu podziału Palestyny, miasto było enklawą pod bezpośrednim zarządem ONZ. Jednak  wojna zweryfikowała te plany i Betlejem znalazło się na terytorium Jordanii. W 1967 roku miasto zajął Izrael. W 1995 miasto przekazano Palestyńczykom. Od 2002 roku kiedy to grupa Palestyńczyków okupowała bazylikę w odwecie za wkroczenie Izraelczyków na teren Autonomii, Betlejem znajduje sie pod szczególnym nadzorem Izraela. Wokół miasta zbudowano 8-kilometrowy mur, okresowo są wprowadzane blokady i godzina policyjna.

Betlejem jest tradycyjnie identyfikowane jako miejsce narodzin Jezusa Chrystusa. Najważniejszym obiektem i miejscem pielgrzymek jest Bazylika Narodzenia Pańskiego.
Pierwszą bazylikę chrześcijańską w Betlejem wzniosła matka cesarza Konstantyna Wielkiego św. Helena. Obecny kształt bazylika uzyskała w VI wieku, a potem, za czasów krzyżowców, poddano ją znacznej przebudowie. Wokół bazyliki powstały w ciągu wieków klasztory trzech największych wspólnot zakonnych, które w różnych okresach opiekowały się tym sanktuarium. Od południowej strony przylega do bazyliki klasztor grecki, od południowego zachodu klasztor ormiański od północy konwent franciszkanów z Kościołem św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Obecnie bazylika podzielona jest pomiędzy grecką Cerkiew prawosławną i katolików.

Via Dolorosa

Via Dolorosa – czyli droga cierpienia, smutku, droga krzyżowa – to ulica, którą szedł Chrystus na Golgotę. Tutaj uginał się pod ciężarem krzyża i trzy razy pod nim upadał, by zostać ukrzyżowanym i zmartwychwstać trzy dni później.
Ulica znajduje się w starej części Jerozolimy, w obecnej dzielnicy muzułmańskiej. Współczesny kształt nadano ulicy w XVIII wieku, a odrestaurowana została pod koniec XX wieku. Renowacji poddano wtedy budynki i łuki spinające ulicę. Zmodernizowano 400-letnią kanalizację. Wyraźnie oznaczono poszczególne stacje. Mimo to spacerując po tej części Starego Miasta trzeba bardzo uważać aby odnaleźć i zauważyć wszystkie stacje Drogi Krzyżowej, a jest ich tutaj dziewięć. Brakujące pięć znajduje się w Bazylice Grobu Świętego. Jerozolima jest miastem tętniącym życiem a chrześcijanie są tutaj w mniejszości. Dlatego też na Via Dolorosa przeciskamy się między straganami, sklepikami, nagabywani przez kupców oferujących swoje wyroby.

Bazylika Grobu Świętego

Bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie to najważniejsza świątynia chrześcijańska uznawana przez większość odłamów tej religii. Obejmuje domniemane miejsca najistotniejszych wydarzeń w ziemskim życiu Jezusa,  ukrzyżowania, złożenia do grobu i zmartwychwstania. Początek sanktuarium dało miejsce zwane Golgotą lub Kalwarią.

Pierwsza bazylika w tym miejscu została wybudowana w IV wieku z polecenia cesarza Konstantyna, gdy w tym miejscu odnaleziono relikwie Krzyża św. Była ona trzykrotnie większa od współczesnej budowli ale wielokrotnie była burzona, odbudowywana, plądrowana i niszczona w wyniku pożarów i trzęsień ziemi. Tak, że jej dzisiejszy kształt wydaje się nieco chaotyczny.

Na Górze Oliwnej

Góra Oliwna to długi grzbiet we wschodniej części Jerozolimy. Od Starego Miasta oddziela ją Dolina Cedronu, której dnem powinien płynąć potok, jednak dostrzec go można tylko podczas zimowych opadów.

Na zachodnim zboczu Góry Oliwnej znajdują się liczne miejsca, uznawane przez rozmaite odłamy chrześcijan a także muzułmanów.
Wg tradycji chrześcijańskiej Góra Oliwna jest miejscem Wniebowstapienia Jezusa.

A dodatkowo ze wzgórza roztacza się  piękna panorama Jerozolimy.

Jerozolima

Panorama Jerozolimy - na pierwszym planie Kopuła na Skale

Jerozolima jest największym miastem i stolicą Izraela /wg prawa tego kraju/. Miasto o bardzo długiej historii, którego początki sięgają czasów sprzed czterech tysięcy lat. Znane jest pod nazwą Świętego Miasta dla wyznawców trzech religii: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu, cel licznych pielgrzymek przybywających tu z całego świata.
Współczesna Jerozolima rozciąga się wokół Starego Miasta, którego obszar liczy zaledwie ok. 1 km2 i do połowy XIX wieku stanowił cały teren miasta Jerozolimy. Znajdują się tu miejsca o kluczowym znaczeniu religijnym dla wyznawców trzech religii -  Wzgórze Świątynne z Kopułą na Skale, meczetem Al-Aksa i Murem Zachodnim, oraz bazylika Grobu Świętego.
Stare Miasto jest otoczone murami obronnymi, które mają długość 4,5 km . Zostały one odbudowane w XVI wieku przez tureckiego sułtana Sulejmana I Wspaniałego i prowadziło przez nie kilkanaście bram. Obecnie tylko siedem z nich jest otwartych . Ósma, zwana Złotą, pozostaje zamurowaną od czasów Sulejmana. W obwodzie murów znajduje się też Cytadela i 35 baszt.

Wybrzeże Morza Śródziemnego

Tel-Awiw - panorama

Wybrzeże Morza Śródziemnego to  najgęściej zaludniony, najlepiej rozwinięty i niemal pod każdym względem najważniejszy rejon Izraela.
W znajdującej się nad brzegiem morza aglomeracji Tel-Awiwu żyje ponad 3 miliony ludzi, czyli prawie połowa mieszkańców Izraela.
I chociaż siedzibą władz Izraela jest Jerozolima to większość państw za stolicę tego kraju uznaje właśnie Tel-Awiw i tutaj ma swoje przedstawicielstwa.
Sam Tel-Awiw liczy  ok. 400 tys mieszkańców, jednak prawdopodobnie są to zaniżone statystyki, tak aby podnieść rangę Jerozolimy.
Wzdłuż piaszczystych plaż ciągną się szklane biurowce, a poprzecinana autostradami zabudowa zespołu miejskiego sięga kilkanaście kilometrów w głąb lądu. To miasto bardziej europejskie niż surowa Jerozolima, a i styl życia tutaj bardziej swobodny.

Kana Galilejska

Kilka kilometrów na północ od Nazaretu leży miejscowość Kafr Kanna, u nas znana bardziej jako Kana Galilejska.

Jakkolwiek miejsc pretendujących do tego miana jest kilka,  to właśnie Kafr Kanna, w XVII w została oficjalnie uznana przez Watykan za Kanę Galilejską.

W tradycji chrześcijańskiej to miejscowość, w której Jezus Chrystus dokonał swojego pierwszego cudu. Przemiany wody w wino, którego zabrakło podczas wesela  na które był zaproszony z matką i uczniami.

Z czasów ewangelicznych nie zachowały się żadne pamiątki, ale franciszkanie prowadzą tu sanktuarium Pierwszego Cudu Jezusa, zwanego także kościołem Wesela w Kanie Galilejskiej. Świątynia pochodzi z końca XIX wieku.

Nazaret

Tak się składa, że większość miejsc,  które odwiedzamy w Izraelu ma związek z tradycją chrześcijańską.

Dzisiaj zwiedzamy Bazylikę Zwiastowania Pańskiego w Nazarecie, jedną z trzech  świątyń chrześcijańskich najliczniej odwiedzanych przez pielgrzymów przybywających do Ziemi Świętej - obok Bazyliki Grobu Bożego w Jerozolimie i Bazyliki Narodzenia Pańskiego w Betlejem.

Bazylika jest unikalną budowlą, która od momentu swojego powstania jest najlepiej znanym symbolem miasta.

Yardenit

Na południowym krańcu Jeziora Genezaret, tam gdzie wypływa z niego rzeka Jordan, nad jej brzegiem znajduje się niewielka miejscowość Yardenit. Turyści i pielgrzymi mają tutaj możliwość symbolicznego powtórzenia chrztu w wodach Jordanu poprzez zanurzenie.

Spośród kilku miejsc kandydujących do miana tego, w którym odbył się chrzest Jezusa, to jest najłatwiej dostępne.  Wg  Biblii św. Jan udzielił Jezusowi chrztu w całkiem innym miejscu – 8 km za Jerychem, gdzie Jordan wpływa do Morza Martwego. Miejsce to jednak z powodu  konfliktów terytorialnych jest trudno dostępne.
Tak więc o wybudowaniu baptysterium  w tym miejscu zadecydowały względy komercyjne.

Można tu kupić lub wypożyczyć białe szaty. Na brzegach rzeki wydzielono specjalne miejsca i wybudowano tarasy umożliwiające turystom zejście do rzeki i zanurzenie się w wodzie.

Okolice Jeziora Genezaret

Genezaret to największe słodkowodne jezioro Izraela. Zwane jest też Jeziorem Tyberiadzkim lub Morzem Galilejskim. Przepływa przez niego rzeka Jordan, która wraz z jeziorem stanowi podstawowe źródło wody dla Izraela.
Oprócz samego jeziora atrakcjami turystycznymi tego regionu są liczne miejsca związane z działalnością Chrystusa /m.in. Kafarnaum, Mała Tabgha, Góra Błogosławieństw, Yardenit/ i święte miejsce judaizmu-Tyberiada.

Wzgórza Golan

Wzgórza Golan pod względem geograficznym są górzystym regionem położonym na granicy Izraela, Syrii i Libanu, w bezpośrednim sąsiedztwie masywu Hermonu - najwyższego szczytu Izraela.
Już w starożytności pasmo to - z racji górowania nad okolicą - stanowiło naturalną twierdzę, z której można było sprawować kontrolę nad szlakiem wiodącym z Egiptu do Mezopotamii.
Dzisiaj kojarzy się głównie z konfliktami jakie dotykają ten region świata.

Po powstaniu Państwa Izrael w 1948 roku Wzgórza Golan pozostawały pod kontrolą Syrii.
W  1967 roku, po wojnie Izraela z koalicją państw arabskich  znanej jako 'wojna sześciodniowa'  udało się Izraelowi przejąć kontrolę nad Wzgórzami Golan. W 1973 roku. Syria próbowała odbić Wzgórza Golan, ale po raz kolejny poniosła klęskę.

Rezerwat Banjas

Dzisiaj przez chwilę możemy odpocząć w cieniu drzew, posłuchać szumu wody. Zwiedzamy rezerwat Banjas i jego największą atrakcję, wodospad o tej samej nazwie, największy w Izraelu. Rezerwat znajduje się w północnej części Izraela, prawie na styku trzech granic, Izraela, Syrii i Libanu, na płaskowyżu będącym częścią Wzgórz Golan. Stojąc na wzniesieniu widzimy nieodległy Liban, a w dole pozostałości po toczonych walkach, wraki czołgów, samochodów i tablice ostrzegające przed niebezpieczeństwem. Źródłem rzeki Banjas /zwanej też rzeką Hermon/ jest woda spływająca ze zboczy góry Hermon, najwyższego wzniesienia Izraela, która następnie na odcinku ok. 3 km spada 190 metrów stromą doliną przypominającą kanion tworząc piękny zespół malowniczych uskoków i górskich jeziorek. Jest to jednocześnie jedno ze źródeł rzeki Jordan. Kilka kilometrów dalej rzeka Hermon łączy się z rzeka Dan tworząc Jordan, największą rzekę Izraela.

Qumran

Kontynuując zwiedzanie okolic Morza Martwego docieramy do Qumran, starożytnej wioski Esseńczyków, istniejącej już prawdopodobnie w VIII-VII wieku p.n.e.
Esseńczycy to jedno z ważniejszych żydowskich ugrupowań społeczno-religijnych wyróżniających się poszukiwaniem odosobnienia. Zajmowali się m.in. studiowaniem i przepisywaniem świętych ksiąg.

W 1946 roku, dzięki przypadkowi, doszło do jednego z największych odkryć archeologicznych. Kilku beduińskich chłopców, w poszukiwaniu zaginionej kozy, weszło do jednej z okolicznych jaskiń  gdzie znaleźli gliniany dzban z siedmioma zwojami w środku. W ciągu kilku następnych lat odkryto dziesięć kolejnych jaskiń ze zwojami. Część zwojów została bezpowrotnie zniszczona, pocięta na kawałki i sprzedawana turystom na bazarach.

Masada

Twierdza Masada    /zdj. z sieci/

Opuszczamy już Jordanię i ponownie przekraczamy granicę.  Okazuje się, że do Izraela trudniej wjechać niż wyjechać, kontrola na granicy zajmuje w tę stronę więcej czasu i jest bardziej szczegółowa.  Dołącza do nas izraelski przewodnik, Żyd, który jako dziecko wyemigrował z Polski po 1968 roku.

Kolejny etap wycieczki przewiduje zwiedzanie okolic Morza Martwego, gdzie pomimo niekorzystnych warunków ludzie od najdawniejszych czasów próbowali zagospodarować okolicę. Jedną z takich dawnych siedzib ludzkich jest Masada, twierdza położona na szczycie płaskowyżu, nad południowa częścią Morza Martwego.

To jeden z najcenniejszych izraelskich zabytków starożytności i jeden z najważniejszych symboli narodowych. Twierdza była ostatnim ośrodkiem oporu Żydów podczas wojen z Rzymianami, miejscem gdzie dobiegły kresu dzieje starożytnego Izraela.

Dżarasz

Brama Południowa

Dżarasz czyli rzymska Geraza leży ok. 50 km na północ od stolicy Jordanii, Ammanu.
Nigdzie indziej na Bliskim Wschodzie, a nawet na świecie nie zachowało się tyle starożytnych, monumentalnych budowli.
Miasto zostało założone najprawdopodobniej w IV wieku p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego, a jego rozkwit nastąpił w II wieku, w okresie panowania cesarza Trajana. W wieku VIII zostało zniszczone przez trzęsienie ziemi.
Miasto Geraza otaczały mury obronne z licznymi basztami i dwiema głównymi bramami.  Jedna z nich, Brama Południowa jest otwartym dla zwiedzających wejściem do miasta.

Góra Nebo

Góra Nebo położona jest w zachodniej Jordanii, w niewielkiej odległości od Morza Martwego i Madaby. Stanowi popularny cel pielgrzymek. To właśnie z góry Nebo biblijny Mojżesz, który wyprowadził swój lud z niewoli egipskiej i przez czterdzieści lat błądził po pustyni,  miał zobaczyć Ziemię Obiecaną. Cel wędrówki mógł jednak przed śmiercią zobaczyć tylko z daleka.


Ze wzgórza rozciąga się widok na  Dolinę Jordanu, Morze Martwe, Izrael. Przy dobrej widoczności można wypatrzyć kopuły i wieże oddalonej o 45 km Jerozolimy.

Amman

Autobus, który podstawiono na granicy izraelsko-jordańskiej i którym podróżowaliśmy do Petry był dość stary i na dodatek w drodze powrotnej zepsuła się klimatyzacja. Ale na szczęście dzisiaj wymieniono go na nowy, sprawny i spokojnie mogliśmy wyruszyć na dalsze zwiedzanie.

Stolicą Jordanii jest Amman. To rozwijająca się metropolia, w skład której wchodzą również pobliskie mniejsze ośrodki. Mieszka tu ponad 2 mln mieszkańców /w tym znaczna liczba uchodźców palestyńskich/ czyli ponad połowa ludności Jordanii. Jakkolwiek początki tego miasta sięgają czasów przed naszą erą, to całkowicie opustoszała osada została odbudowana dopiero w XIX wieku. Trudno tu znaleźć ślady dawnej przeszłości  poza kilkoma obiektami z czasów rzymskich. W centrum wznoszą się wieżowce, biegną szerokie ulice, działają ogromne centra handlowe, restauracje, kluby.

Petra (2)

Zwiedzanie tego pięknego miejsca nie kończy się na Skarbcu. Trzeba przejść jeszcze ostatni, krótki odcinek wąwozu, skały stopniowo rozstępują się i zbliżamy się do centrum starożytnego miasta.
Kotlina jest ograniczona skalnymi masywami od wschodu i zachodu, otwarta od północy i południa.

Petra (1)

Skarbiec

Petra czyli Skała. Albo Różowe Miasto. Największa atrakcja Jordanii.
To ruiny miasta Nabatejczyków położone w południowo-zachodniej części Jordanii.  Rozkwit Petry miał miejsce w czasach antycznych, III wiek p.n.e. do I wieku n.e. Petra była wtedy stolicą królestwa Nabatejczyków. Położona jest w skalnej dolinie, do której prowadzi jedna wąska droga wśród skał – wąwóz As-Sik. Petra słynie z licznych budowli wykutych w skałach, grobowców niespotykanych rozmiarów. Sami Nabatejczycy zwali Petrę Rqm - Rakmu, co oznacza 'wielobarwna', a skały rzeczywiście mienią się wieloma odcieniami.

Nabatejczycy zamieszkiwali Petrę nieco wcześniej, lecz  rola miasta znacznie wzrosła od III wieku p.n.e. dzięki lokalizacji na skrzyżowaniu szlaków handlowych – z Indii do Egiptu oraz z południowej Arabii do Syrii – stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i handlowym w tym regionie. Nabatejczycy z Petry czerpali zyski zarówno z zaopatrywania karawan w wodę i inne niezbędne środki w trakcie podróży, jak również z nakładanych na kupców różnych opłat i handlu towarami /np. srebrem, kadzidłem, mirrą, żelazem, miedzią, złotem, kością słoniową/. Bezpieczne położenie miasta wśród skał to kolejny czynnik, który wpłynął na wzrost znaczenia Nabatejczyków i rozkwit Petry.
Okoliczne całoroczne strumienie wody zapewniały przeżycie tylko niewielkiemu osiedlu. Znaczny przyrost mieszkańców w czasie największego rozkwitu Petry spowodował, że Nabatejczycy musieli rozbudować system wodociągów i cystern skalnych, by magazynować wodę dla wciąż rosnącej populacji.

Wielu władców usiłowało zdobyć i podporządkować sobie Petrę.  Kres niezależnego królestwa Nabatejczyków nastąpił w 106 roku, kiedy to cesarza Trajan zajął miasto i ustanowił w nim stolicę prowincji rzymskie j- Arabii. Miasto przeżyło swój renesans, zostało nawet w jakimś stopniu rozbudowane. Jednak kolejne najazdy, klęski żywiołowe, trzęsienia ziemi sprawiły, że miasto się wyludniało i popadło w ruinę.

Jordania

Z Betlejem jedziemy prosto do Jordanii,  gdyż początkowe plany pokrzyżowało święto żydowskie, których tutaj wiele.

Pocztówka - Obecny władca Jordanii

Tak Izrael jak i Jordania, ale także inne państwa bliskowschodnie, w starożytności należały do Wielkiej Syrii obejmującej tereny między Morzem Śródziemnym, rzeką Eufrat a górami Taurus i Synajem. W południowo-wschodniej części tego obszaru, na wschód od Morza Martwego, w VI wieku p.n.e. Nabatejczycy utworzyli silne państwo ze stolicą w Petrze. Kres temu państwu położyli Rzymianie podbijając je w I wieku naszej ery.  Kolejne wieki to panowanie Arabów i Turków. Od XVI wieku aż do roku 1918  obszarem tym rządzili Turcy.
Po pierwszej wojnie światowej nastąpił poddział ziem wchodzących w skład imperium osmańskiego w prowincjach syryjskich. Tereny przebiegające na wschód od rzeki Jordan, nazywane Transjordanią wydzielono spod osadnictwo żydowskiego i przekazano pod nadzór monarchii brytyjskiej. Po II wojnie światowej Transjordania formalnie uzyskała od Wielkiej Brytanii pełną niezależność i ogłosiła niepodległość jako Królestwo Transjordanii. Dwa lata później w reakcji na utworzenie Izraela wojska jordańskie zaatakowały nowo powstałe państwo i zajęły Zachodni Brzeg Jordanu  oraz Stare Miasto w Jerozolimie. W 1950 ogłoszono utworzenie Jordańskiego Królestwa Haszymidzkiego, do którego włączono nowo zdobyte ziemie palestyńskie, czego nie uznały inne państwa arabskie. Palestyńczycy w chwili ogłoszenia utworzenia królestwa stanowili aż 2/3 całej ludności Jordanii.
Wojna sześciodniowa w 1967 roku  zakończyła się całkowitą klęską Arabów, a Zachodni Brzeg  został opanowany  przez Izrael. Z zajętych terenów uciekło do Jordanii kolejne kilkaset tysięcy Palestyńczyków. Z czasem uchodźcy stali się poważnym problemem władz, gdyż stanowili aż 60% społeczeństwa  i z terytorium Jordanii dokonywali regularnych ataków na Izrael, co skutkowało odwetem Żydów. Konflikt nasilał się co doprowadziło do wybuchu wojny domowej, a także zaostrzenia stosunków z państwami arabskimi. M.in. w 1971 roku w Kairze został zamordowany prezydent Jordanii. Z czasem konflikty te zażegnano.
W 1994 roku Jordania podpisała traktat pokojowy z Izraelem i nawiązała z tym krajem stosunki dyplomatyczne, co oznaczało uznanie Izraela przez Jordanię.
Głową państwa jest obecnie król Abdullah,  najstarszy syn zmarłego w 1999 roku króla Husajna.

Przekraczanie granicy izraelsko Jordańskiej zajęło nam ok 2 godzin. Po drodze kilka posterunków, kontrola dokumentów, skanowanie bagaży, przesiadka do innego autobusu.
Ale ruszamy do Petry, miejsca, które najbardziej mnie pociąga na trasie tej wycieczki.